"Powiedz wilkom, że jestem w domu" Carol Rifki Brunt

Na stronie autorki można znaleźć informacje o oszołomieniu reakcją czytelników na jej debiut. Pierwsze zaskoczenie to uhonorowanie w  2013 roku przyznane przez American Library Association Alex Award (przyznającej nagrody powieściom dla tzw. młodych dorosłych), później w 2014 odnalezienie swojego tytułu na liście bestsellerów New York Timesa. Trzeba przyznać, że takie uznanie dla pierwszej publikacji ma prawo wywoływać radość.

Powieść nareszcie pojawia się na polskim rynku wydawniczym: jej premiera przewidziana jest za klika dni, dokładnie na 14 stycznia i już można przeczytać wpisy pierwszych zachwyconych czytelniczek. Dołączam do ich grona, choć w moim przypadku nie będzie aż takich fajerwerków. To niewątpliwie udany debiut, to fakt, ale nie obędzie się bez kilku uwag krytycznych. Prawo nieco starszej  czytelniczki.

Dwie straty i dwie żałoby

June ma trzynaście lat, rodziców często nieobecnych w związku z wykonywaną pracą, starszą siostrę zajętą swoimi sprawami i wujka, który umiera na tajemniczą chorobę. Z jej perspektywy jeszcze wiele spraw jest dość tajemniczych, choć wiele innych wydaje się jej dużo jaśniejszych, niż dla dorosłych. Na przykład stracone marzenia mamy i próba ich odbicia na karierze najstarszej córki. Z drugiej strony June jest po prostu dziewczynką, która zwyczajnie, potrzebuje opieki.

Gdy zatem rodzice są wiecznie zajęci swoim "punktem krytycznym" w pracy, siostra z jakiegoś powodu wyzłośliwia się na każdym kroku, June w wujku Finnie widzi całą swoją ostoję, pocieszenie i wreszcie, takie pierwsze małoletnie zakochanie. Gdy ten umiera, pozostawiając za sobą wiele pytań i malowany w ostatnich miesiącach życia portret sióstr, każda z nich przeżywa żałobę i stratę w inny sposób. Bo każda, jak się okazuje, doznała innej straty.

Dla June była to strata ukochanej osoby, z którą dzieliła pasje i zainteresowania, dla Grety to ponowna strata June, odsuwającej się od siostry w sposób nawet dla siebie samej niezauważalny, już od dłuższego czasu. 

źródło zdjęcia

Oswoić śmierć, czyli powiedz wilkom..

Choroba, która zabija Finna to AIDS, które dziś już jest chorobą na tyle oswojoną, że nie wywołuje takiego przerażenia, jak wówczas, gdy dorastała June, czyli w 1987 roku. Pandemia AIDS kojarzona jako choroba mniejszości seksualnych, prowadziła prostą drogą do nieprawidłowych skojarzeń, jakoby to właśnie one były w ogóle przyczyną jej powstania. Staje się więc ona dodatkowym powodem, by odczuwać niechęć do środowisk gejowskich. Niechęć, odrazę i wykluczenie z życia społecznego. Homo homini lupus.

I taką właściwie wersję, pełną uprzedzeń i szukania winnego w partnerze zmarłego, przedstawiają June rodzice i siostra. Toby, jedyny łącznik ze zmarłym wujkiem, ma dla niej trochę inną opowieść. Jest w niej dużo miłości i oddania, jest radość ze wspólnych chwil i próba pozyskania kilku nowych, jest wreszcie oswajanie choroby i wspólna droga do zrozumienia samych siebie, życia jako takiego i śmierci w obecności bliskiej osoby.


Dorosłe dzieci

Nie można odmówić autorce lekkości pióra i całkiem ciekawej opowieści. To, co uderza czytelnika dorosłego to konfrontacja w tej opowieści świata dorosłych i nastolatek. Dorośli specjalnie się nie odróżniają od dzieci. Są zapracowani, pochłonięci tym, co się dzieje w ich pracy, a jednocześnie są tak samo naiwnie dziecinni i łatwo przybierają stereotypowe pozy. W obserwacji otoczenia chętniej przyjmują pierwsze z brzegu wyjaśnienia, są łatwowierni i właściwie czasami sami bardziej zachowują się jak nastolatki, niż same nastolatki.

Sama zaś opowieść o June i jej dojrzewaniu budzi czasami wątpliwości. Z jednej strony to zagubione dziecko, które potrzebuje dorosłego opiekuna, z drugiej, to całkiem dojrzała istota, która instynktownie rozumie, jak się zachować w obliczu śmierci. Z jednej nie rozumie ciągle wielu spraw, z drugiej wyłapuje niewidoczne dla dorosłych niuanse pewnych sytuacji, konteksty i jest szybsza w łączeniu faktów.

Niemniej jednak Powiedz wilkom, że jestem w domu to całkiem udana powieść. Wątki związane z poszukiwaniem własnej tożsamości, z zagubieniem, z radzeniem sobie z żałobą, wreszcie, z odkrywaniem sprzeczności ludzkich charakterów, są niewątpliwie jej największymi atutami. Jak na debiut to nawet czwórka z plusem.

źródło zdjęcia

Powiedz wilkom, że jestem w domu, Carol Rifka Brunt, Wydawnictwo YA!, Warszawa 2015

Czytaj więcej

Ze ściśniętym sercem. "Szum" Magdaleny Tulli

Ostatnio jest sporo publikacji o dziedziczonej traumie, o przekazywaniu kolejnym, powojennym pokoleniom skutków dramatycznych przeżyć. To już druga książka Magdaleny Tulli w tym temacie, wkrótce do księgarń trafi także książka Anny Janko w podobnym nurcie, wydaje się, jakby puściła jakaś ogromna tama, która trzymała te wszystkie emocje na uwięzi. A może utrudniał je swoisty, życiowy szum?

Najnowsza powieść Magdaleny Tulli to obrazowy przykład na to, jak niedomówienia mogą rzutować na całe życie. Bo Szum to nie tylko historia o przekazywanej kolejnym pokoleniom traumie po tragedii II wojny światowej, czy osobista historia lęku rodzinnego. To także historia o tym, jak problemy w komunikacji z najbliższymi stają się przedsionkiem do rodzinnego piekła.

Taka prosta pisarka*

To jest niezwykłe, wysłuchać wypowiedzi Magdaleny Tulli. Jej widok, słowa, które dobiera, wywołują we mnie mnóstwo ciepłych uczuć. Jest szalenie delikatna i skromna. Mówi o sobie, że jest taką prostą pisarką. A jednak jej proza, choć pisana prostym językiem, zdaje się odsyłać do wielu wymiarów: zarówno emocjonalnych, jak i poznawczych. Przede wszystkim Szum, podobnie jak Włoskie szpilki, jest powieścią, która chwyta za serce. Złapie tak czytelnika od pierwszych stron i trzyma w uścisku do końca.

Magdalena Tulli, materiały prasowe wydawnictwa Znak, źródło zdjęcia

Szum tak jak i Włoskie szpilki jest historią o małej, niekochanej dziewczynce, którą poznajemy również w innych okresach jej życia. Będzie tu także okres szkolny w szarej rzeczywistości PRL-u w latach sześćdziesiątych, mediolańskie wspomnienia z wakacji, czy z późniejszych, dorosłych wizyt, będzie podróż w czasie przez pryzmat wspomnień matki i okres studencki. W krótkim Szumie czytelnik otrzymuje mnogość historii i wrażeń.

Przemożne pragnienie normalności

Okazuje się, że jest to największą ze sztuk: być kimś zwyczajnym, normalnym, nie odstawać od otoczenia. Tego silnie pragnie matka dziewczynki po obozowych przejściach, tego pragnie siostra matki, to jest celem właściwie całej jej rodziny. Zamiast budowania relacji rodzinnej, zamiast wsparcia i miłości jest misterium kreowania normalnego życia. Gdy zatem dziewczynka przysparza coraz więcej kłopotów, gdy zwraca na siebie uwagę nauczycieli, uczniów, staje się swoistym zagrożeniem dla karkołomnie budowanego wizerunku. 

Ponieważ matka jest bezradna wobec ułomności własnego dziecka pozwala, by życie córki reżyserowała jej siostra, matka w końcu tak udanego chłopca. Dziewczynka kontrastuje z nim ogromnie. Ma trudności z nauką podstawowych czynności, nie nadąża za szkolnym programem, ma bujną wyobraźnię, która zwodzi ją na manowce..

Jak lis z esesmanem

Właśnie ta wyobraźnia to kolejne odwołanie do spadku w postaci traumy. Nie bez powodu jednym z towarzyszy dziewczynki jest esesman, wywołujący na zmianę nieufność i litość, choć przyjacielem i doradcą będzie lis. Ten lis jest zdecydowanie odległym wspomnieniem lisa Antoine'a de Saint-Exupéry'ego, bo choć ma równie mądre uwagi, są one dużo bardziej cyniczne i związane z życiem, jakie wiedzie sam lis, który tak poza tym, że spędza czas z dziewczynką jest zwykłym lisem wykradającym kury i jajka, uciekającym przed wymierzeniem sprawiedliwości za te kradzieże.

Jak sam lis jest wydaje się zrozumiałym tworem dziecięcej wyobraźni tak trudno to samo powiedzieć o postaci esesmana. Jest on takim niewyraźnym echem wspomnień matki, a jednak dobitnym i mocnym w przekazie. To on właśnie eskortował matkę dziewczynki do innego obozu i podobnie jak pozostałym więźniom, zapewnił jej warunki do przeżycia tej podroży. Jego śmierć zaś to skutek kolejnego przemilczenia.

Od przemilczeń do wybaczenia

Przemilczenie przeszłości w przypadku matki dziewczynki doprowadziło do braku więzi między nią i jej córką i żalu za stracone dzieciństwo i trudny spadek. Zrozumienie, co tak naprawdę spotkało matkę i dlaczego na skutek całego splotu wydarzeń zdecydowała, by na zawsze milczeć w tej jednej sprawie i markować normalność, nie musi jednoznacznie wywołać wybaczenia. Na pewno jest pierwszym krokiem ku temu.

Jest zatem Szum opowieścią nie tylko o trudach związanych z próbą budowania normalności po traumatycznych przejściach, nie tylko o dramacie małej dziewczynki, ale również o dramacie przemilczeń. A także o potrzebie, by wybaczyć, nawet, gdy wydaje się, że oskarżona jest winna wszystkich zarzuconych jej czynów. A przecież wszystko ma jakieś drugie dno…

Szum, Magdalena Tulli, Znak, Warszawa 2014
* film do obejrzenia jest tutaj

Czytaj więcej

Obiecuję, żadnego nudzenia tym razem!

Zdążę? Zdążę :-)

 

Wynudziłam Was przez ten rok. Nic, tylko książki, czasem może trochę o teatrze lub o spotkaniach okołoksiążkowych. Mam jednak nadzieję, że czasami w czymś pomogłam (np. w decyzji, czy warto dać jakiejś książce szansę), może nieco zainspirowałam? Byłoby mi bardzo miło.

Rok 2014 kończy się dużymi zmianami zarówno w moim zawodowym życiu, jak i rodzinnym. Do Potworów dołączyły dwie znajdy. Jedna (psina) była zraniona, ale dzielnie walczymy z ranami duszy, jak i ciała, a drugiej (kotu) poszczęściło się, gdy nie można było znaleźć dla niego domu.

Wszystkie trzy psy i nasz bałagan :D

Tymon z Pestką, choć powinien tu być z Brunem bo...

..bo Bruno go taaaaaak kocha..;-)

Generalnie w planach mamy poszukiwania domu dla psiny, ale im dłużej jest z nami tym jakoś szybciej ten pomysł się zaczyna ulatniać.. Aczkolwiek, przyznaję, że z trójką psów i dwoma kotami mamy w domu niezłe zamieszanie.

Rok 2014 był pod znakiem zawierania znajomości. Właściwie nawet wielu naprawdę wspaniałych znajomości. Moja mizantropia co prawda ma się nadal całkiem nieźle, ale okazuje się, że daje na wstrzymanie we właściwych momentach. Kto wie, może się nawet rozwijam? <sarkastyczny uśmiech>

Jednakże: miało być bez przynudzania. 

To był dobry rok, dobrze się kończy dając tym samym dobry początek dla kolejnego. Życzę Wam samych dobrych momentów, inspirujących lektur, świetnych ludzi dookoła Was i tak dobrego roku, jakiego właśnie pragniecie, lub jaki zaplanowaliście. Parafrazując Antoniego Liberę, niech się Wam darzy! :-)

źródło

Czytaj więcej

Na wiktoriańskim półmisku. "Dom i jego głowa" Ivy Compton - Burnett

  Pewne książki wymagają od czytelnika cierpliwości. Poddania się ich dziwnemu rytmowi i sposobie podania. Są powieści pełne opisów, bywają powieści pełne żywiołowej akcji, Dom i jego głowa to powieść pełna niekończącego się, jak by się zdawało, dialogu. Dialogu na  obfitym, choć nietypowym, (późno) wiktoriańskim półmisku prozy. Trudno mi ocenić, czy bardziej interesującego, ze względu na zawartość, czy na sposób wykonania.

  Ivy Compton - Burnett nie była mi dotąd znaną pisarką, a z informacji, jakie odnalazłam na jej temat, wynika, że w serii Nike wydawanej przez wydawnictwo Czytelnik były już wydane dwie jej powieści (Teraźniejszość i przeszłość oraz Więcej panów niż pań), a w tym roku została wydana przez wydawnictwo W.A.B. trzecia, którą autorka napisała w 1935 roku. Sądząc po jej biogramie miała możliwość obserwowania rodziny wielodzietnej na własnym przykładzie, sama będąc siódmym dzieckiem swoich rodziców (w przypadku ojca, z drugiej małżonki), jednakże gorycz i wszechobecny sarkazm w jej powieści być może są efektem tragicznych przeżyć związanych ze śmiercią jej rodzeństwa.

Ivy Compton - Burnett, źródło zdjęcia

Dom i jego głowa

  Powieść Ivy Compton - Burnett rozpoczyna się bezpardonowym wejściem w życie rodziny Edgeworthów, do którego autorka nie dokonuje wobec czytelnika żadnego przygotowania: wchodzimy w fabułę od dziwnego dialogu dwojga małżonków. Pierwsze skojarzenie jakie mi się nasunęło to Łysa śpiewaczka Eugène Ionesco: są słowa, ale brakuje komunikacji. Jest oto Boże Narodzenie roku 1885, poranek, rodzina ma się zebrać przy tradycyjnym śniadaniu. Od razu możemy zaobserwować układ sił panujący w tej skromnej zbiorowości. Głową domu jest niewątpliwie pan Edgeworth, Duncan, a jego żona Ellen, dwie dorosłe córki, Nance i Sybil, oraz bratanek Duncana, Grant, są zniewoleni jego stylem bycia oraz kaprysami. Mamy tutaj fenomenalny opis małej domowej tyranii, tyranii na tyle skutecznie odejmującej zdolność decydowania członkom rodziny, że wszelkie domowe czynności wykonują pod dyktando. Jednakże nie w tym rzecz, jak wygląda owa tyrania, choć niewątpliwe to ona była przyczyną wszystkich wydarzeń.

 Rodzinie Edgeworthów czas upływa zgodnie z przyjętymi normami i standardami społecznymi. Posiłki odbywają się w gronie całej rodziny, każdy ma ustalone miejsce przy stole, oraz przydzielone role, w niedziele zaś wspólnie chodzą do kościoła. Tę utartą rutynę przerywa śmierć Ellen oraz, po niedługim czasie od pogrzebu, niespodziewana decyzja Duncana, by do domu wprowadzić nową panią Edgeworth. Taka zmiana w życiu prowadzi rzecz jasna do kłopotliwych sytuacji i utrudnia codzienną monotonię, jednakże los lubi płatać psika nawet osobom nawykłym naginać cały świat do swojej woli.

Tamborek, urocze damy, delikatność..

  Powieściowy wiek XIX u Compton - Burnett jest daleki od powszechnych wyobrażeń. Czytelniczkom, które przyzwyczaiła do pewnej normy Jane Austen, czy siostry Bronte zabraknie tu wszystkiego: nie ma uroczych dam, nie ma romansów salonowych, nie ma czasu na haftowanie na tamborku, nie ma romantycznych wzgórz i uniesień. Rzecz jasna różnice na pewno dyktuje epoka, wszak wymienione autorki pisały dużo wcześniej, choć omawiały również epokę wiktoriańską, tak jednak główna różnica zasadza się na punkcie widzenia.

  Autorka Domu i jego głowy przedstawia świat pełen pragmatyków, ludzi ceniących odgórnie ustalony ład i porządek, których zaś dużo mniej zajmuje sfera uczuć. Te, jeżeli się zdarzają, są raczej formą wybryku, dość nieszkodliwą, o ile nie zaowocuje w sposób wiadomy. Gdy zaś jednak zaowocuje? Oczywiście, niczemu niewinne dziecko otrzyma dom i wychowanie, odpowiednią niańkę i inne ważne do życia "pomoce". O miłości trudno tu cokolwiek mówić.

Przede wszystkim: trzymać fason

  W świecie rodziny Edgeworthów duże znaczenie ma spadek, jakiego oczekuje ojciec rodziny i to temu oczekiwaniu dyktowane są różne reakcje. Właściwie całe wychowanie panien w domu opiera się na tym jednym: na władzy pieniądza. Choć obie zdają się być uosobieniem łagodności, szczególnie najmłodsza, czytelnik przeżyje niezwykły wstrząs odkrywając prawdę. Prawdę, z którą autorka po prostu go zostawi do własnych przemyśleń, bez podawania gotowych ocen, czy wniosków.

  Nieistotne jednak do jak wielu dramatów może dojść. Wszak najważniejsze, to trzymać fason, zachować pozory, ostatecznie, w końcu można zapomnieć o wszystkim, co się wydarzyło. Ważne, żeby spadek trafił we właściwe ręce, cała reszta ulega przedawnieniu. Tak gorzkie podsumowanie ludzkiej moralności to podobno stała cecha prozy Ivy Compton - Burnett.

Powieść z klasą

  Dialogi, od których roi się ta powieść, powodując, że pozostałe tło wydarzeń zależy od wyobraźni czytelnika, są rozegrane po mistrzowsku. Rzekłabym: klasa sama w sobie. Zjadliwa ironia, dosadność pod płaszczykiem uprzejmości i pozorów, inteligentne riposty i intrygujące puenty. Niewątpliwie, trzeba się wczuć w lekturę, żeby poczuć ten wyjątkowy smak, gdy jednak już się wgryźć głębiej, łatwo zauważyć przenikliwość autorki i niezwykły zmysł obserwacji.

 Nie będę udawać, że to przyjemna i łatwa powieść, że historia wciąga, jednakże to jak została rozegrana cała fabuła, to z czym autorka zostawia czytelnika, o doprawdy, jest warte tego, by przeczytać Dom i jego głowę.

Dom i jego głowa, Ivy Compton - Burnett, przełożyła Jolanta Kozak, W.A.B., Warszawa 2014

Czytaj więcej